وقتی آدم از آوار٬ از ویرانی می‌نویسد٬ هیچ چیز نمی‌تواند از آوار شدن بغض تلخی که در گلو دارد٬ جلوگیری کند.

گرچه در انعکاس ابعاد دهشتناک آنچه در بم گذشت٬ رسانه ملی ما چون همیشه میدان را به دیگر رسانه‌ها واگذار کرد٬ اما دوستان روزنامه‌نگار هر یک به نوبه خود به سهمی را در سر دادن سوگ‌سرود این غم به دوش گرفتند.

از آنها که از اولین ساعات اعلام این حادثه دوربین‌ها و قلم‌هاشان را میان مردم بردند تا به انعکاس آنچه رخ داد بپردازند تا آنها که در تحریریه‌ها به مخابره اخبار و گزارش‌ها پرداختند و نگاه دنیا را به سمت این فاجعه کشاندند و آنها که با فراخوان دیگر هموطنان‌مان سهمی را در جذب کمک‌های مردمی عهده‌دار شدند.

امروز یک‌شنبه بچه‌های هفته‌نامه چلچراغ توی حسینیه ارشاد برای جذب کمک‌های مردم چادر می‌زنند. شاید آن بغض تلخ را بشود در سایه دستگیری از آنها که مانده‌اند٬ محو کرد. فردا دیر نیست؟؟؟ 

فقط خواننده‌های حرفه‌ای کتاب هستند که اهمیت‌ چاپ‌های جدید از یک کتاب را می‌شناسند.

در دوره متوسطه معلم ادبیاتی داشتم که از آن خواننده‌ها و کتاب‌شناس‌های حرفه‌ای بود و وقتی در مورد یک کتاب حرف‌ می‌زد٬ می‌توانست ساعت‌های متمادی در مورد تحول شکل و اندازه و محتوای کتاب در چند چاپ مختلف آن حرف بزند.

یک مثال ساده در رشته خودمان٬ کتاب روزنامه‌نگاری دکتر معتمدنژاد است. این کتاب با همکاری ابوالقاسم منصفی در سال ۱۳۵۰ در ۴۹۱ صفحه توسط انتشارات دانشکده علوم ارتباطات وقت منتشر شد. اما چاپ سوم همین کتاب با عنوان روزنامه‌نگاری با فصلی جدید در بازنگری روزنامه‌نگاری معاصر و به‌خصوص همین فصل تازه از چنان اهمیتی برخوردار شد که در مقالات تحقیقی اغلب به‌عنوان دو منبع جداگانه به چاپ‌های اول و سوم این کتاب اشاره می‌شود.

مثلاْ دکتر محسنیان راد در فهرست منابع مورد اشاره در کتاب روش‌های مصاحبه خبری به هر دو مورد اشاره کرده و یا در تحقیقی که در مورد تحلیل محتوای متون آموزشی روزنامه‌نگاری صورت گرفته٬ فصل جدید چاپ سوم به‌عنوان منبعی مستقل در نظر گرفته شده‌است.

اما همه اینها را گفتم که برگردم به خود کتاب روش‌های مصاحبه خبری؛

اخیراْ و در آبان‌ماه سال ۸۲ پنجمین چاپ این کتاب توسط مرکز مطالعات و تحقیقلت رسانه‌ها انتشار یافت.

برای کسانی که از سال‌های دور اولین چاپ این کتاب را در اختیار دارند باید بگویم که در سال ۱۳۷۷ چاپ دوم این کتاب با تجدید نظر و ویرایش جدید عرضه شد.

چاپ دوم و چاپ چهارم این کتاب هریک مقدمه‌ای مخصوص به‌خود دارند که هر یک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و بالاخره در چاپ جدید این کتاب هم در یادداشت ویژه‌ای به یکی از پدیده‌های خاص روزنامه‌نگاری امروز یعنی Media bluff پرداخته شده و از زاویه مصاحبه‌کننده و مصاحبه‌شونده این پدیده مورد بررسی مختصر قرار گرفته‌است.

نکته‌ای که در مورد اهمیت چاپ‌های جدید یک کتاب می‌خواهم بگویم همین‌جاست. هر چاپ تازه از یک کتاب خوب می‌تواند ایده‌ جدیدی در زمینه پژوهش و تحقیق به دانشجویان آن حوزه بدهد یا لااقل برخی از نکاتی را که در آن حوزه طرح نشده در اختیار علاقه‌مندان قرار دهد.

پس اگر حتی چاپ‌های قدیم یک کتاب را از بر داریم٬ از بازبینی چاپ‌های بعد دریغ نکنیم.

دومین روز سمینار بررسی یافته‌های تحقیقی مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها٬ سه‌شنبه پیش دردانشکده علوم اجتماعی علامه برگزار شد.

در نشست روز سه‌شنبه٬ دکتر نعیم بدیعی استاد و پژوهشگر برجسته ارتباطات٬ به ارائه یافته‌های تحقیقی با عنوان «بررسی میزان اعتماد مردم به رسانه‌های خبری و رابطه آن با میزان اعتماد به نهاد‌های دولتی» پرداخت.

از نکات برجسته‌ای که مورد اشاره دکتر بدیعی قرار گرفت این بود که در حالی که در بسیاری از کشورهای دنیا قوه مجریه عامل اعمال فشار به رسانه‌هاست و قوه قضاییه پناهگاه و حامی اصلی مطبوعات است٬ در کشور ما و با وجود اینکه قوه مجریه تقریباٌ علیه رسانه‌ها اعمال فشار نمی‌کند٬ رسانه‌ها با برخوردهایی از ناحیه دستگاه قضایی مواجه هستند.

دکتر بدیعی با اشاره به یافته‌های این تحقیق استناد کرد که در ایران اعمال فشار و محدودیت علیه مطبوعات زمینه‌ساز بی‌اعتمادی مردم نسبت به رسانه‌ها و در نتیجه بی‌اعتمادی نسبت به نهادهای دولتی‌است.

براساس یافته‌های تحقیق فوق میزان بی‌اعتمادی مردم به رسانه‌ها و میزان بی‌اعتمادی به دستگاه‌های دولتی با یکدیگر رابطه مستقیم دارند.

کتاب «اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی» اثر جدیدی از دکتر معتمدنژاد٬ به همت مرکز پژوهش‌های ارتباطات و در ۲۴۴ صفحه انتشار یافت.

این کتاب نخستین کتاب از سری کتاب‌های مطالعات موردی‌است که توسط مرکز پژوهش‌ها انتشار خواهد یافت و چشم‌اندازهای جهانی جامعه اطلاعاتی٬ چگونگی برگزاری اجلاس سران درباره جامعه اطلاعاتی٬ نخستین گردهمایی کمیته تدارک اجلاس جهانی سران٬ یونسکو و اجلاس جهانی سران٬ دیدگاه‌های انتقادی سازمان‌های جامعه مدنی در مورد اجلاس جهانی سران و نخستین پیش‌نویس‌های اعلامیه اصول و برنامه عمل اجلاس جهانی سران٬ بخش‌های شش‌گانه این کتاب را تشکیل می‌دهند.

تازه‌ترین اثر دکتر معتمدنژاد که به‌رغم انتشار در سطح محدود٬ به‌نظر می‌رسد چون همیشه از منابع اصلی مطالعات در این زمینه در ایران باشد٬ از شنبه در نمایشگاه ال‌کامپ توزیع خواهد شد.

از هیچ چیز به اندازه حاشیه روگردان نیستم و به‌همین خاطر است در مورد نوشته آسیه امینی در روزنامه اعتماد نوشتم که برخی مثال‌های عینی‌اش چندان برایم خوشایند نیست. اما در مورد نوشته آسیه امینی باید بگویم که آدرس لینک‌ها را درست گذاشته‌ام و مشکلی که هست مربوط به سایت اعتماد است. به‌هرحال می‌توانید به شماره چهارشنبه گذشته روزنامه اعتماد مراجعه کنید. قسمت اول در صفحه اعتماد در اعتماد آن‌روز و قسمت دوم در صفحه رسانه همان‌روز.

اما گفتم که از هیچ چیز به‌ اندازه حاشیه روگردان نیستم. یک دوست خوبم در دانشکده علوم اجتماعی(سعید مربوطی) با وبلاگی به اسم دانشجوی ارتباطات به جمع بلاگرهای ارتباطی پیوسته‌است.(انصافاٌ دستمریزاد آقاسعید!) حالا در اگر به وبلاگ او سر زدید حتماٌ کامنت‌هایی را که زیر یکی از مطالبش با عنوان « سهم دانشجویان ارتباطات در اینترنت!» بخوانید.

به دوست عزیزی که نگران لینک ندادن دات به یک وبلاگ خاص یا نظرات دکتر معتمدنژاد در مورد یک تشکل خاص است٬ توصیه می‌کنم متن ارتباطات شیرین‌تر از حاشیه آن است. البته اگر توصیه مرا بپذیرد.

بارها به‌عنوان یک دوست دانشجو برای دوستان دیگرم نوشته‌ام که به‌نظر من وبلاگ‌های ارتباطی می‌توانند در آستانه تشکیل جامعه گفتمانی(تعبیری که از دات قرض گرفته‌ام) مخصوص خود باشند ولی به‌عنوان آخرین حاشیه‌پردازی٬ آن دوست و دوستان دیگری را که به حاشیه بیش از متن علاقه‌مندند را به این توصیه می‌کنم: متن ارتباطات شیرین‌تر از حاشیه آن است.

امروز در دانشکده علوم اجتماعی علامه سمینار ارائه یافته‌های تحقیقی مرکز مطالعات رسانه‌ها برپا بود. در نشست امروز دکتر حسن نمک‌دوست تهرانی و دکتر یونس شکرخواه در مورد آسیب‌شناسی نشریات محلی به بحث و گفتگو پرداختند. موضوع صحبت‌های آقایان نمک‌دوست و شکرخواه به تحقیقی بر می‌گشت که در سال گذشته در همین مورد و توسط تیمی مرکب از آقایان و خانم‌ها: حسینی٬ رمضان‌زاده٬ مدانلو٬ نورانی٬ اصغری٬ شکرخواه٬ رضوی‌زاده٬ نمک‌دوست٬ مهدی‌زاده٬ مختاریان و شهبازی صورت گرفته بود.

به گفته برگزار کنندگان سمینار٬ در مجموع در این بررسی بیش از ۲۰۰ عنوان از نشریات ۲۸ استان کشور مورد بررسی قرار گرفتند که نتیجه این تحقیقات در ۲۸ مجلد با بیش از سه‌هزار صفحه در مرکز مطالعات رسانه‌ها در دسترس می‌باشد.

فردا و در ادامه همین سمینار از ساعت ۴ الی ۶ بعداز ظهر دکتر نعیم بدیعی به ایراد سخن خواهد پرداخت.

«....تفاوت‌ ما روزنامه‌نگاران‌ به‌ عنوان‌ یک‌ کانال‌ با یک‌ کابل‌ مخابراتی‌ صرفنظر از بررسی‌ مؤثر یا مخاطب‌،در این‌ است‌ که‌ کابل‌ مخابراتی‌ کانالی‌ است‌ که‌ فکر نمی‌کند و انتقال‌ می‌دهد و ما روزنامه‌نگاران‌ فکر می‌کنیم‌ و ارتباط‌ می‌دهیم‌. این‌ امر مبرهن‌ را وقتی‌ در گستره‌ روزنامه‌نگاری‌ معاصرمان‌ باز می‌نگریم‌ به‌ یک‌ پرسش‌ اساسی‌ می‌رسیم‌:
ما (روزنامه‌نگاران) در این‌ برهه‌ از زمان‌ چه‌ چیزی‌ را از چه‌ کسانی‌ و به‌ چه‌ کسانی‌ و چگونه‌ انتقال‌ می‌دهیم‌؟....»

وقتی ما (ما که بیش‌ از تجربه عملی روزنامه‌نگاری٬ آلوده دانش کلاسیک روزنامه‌نگاری هستیم) در نقد آنچه امروز در روزنامه‌ها می‌گذرد بنویسیم٬ متهم می‌شویم به آنکه در دانشکده روزنامه‌نگاری در خلأ را آموخته‌ایم!٬ اینکه استادان‌مان برای آموختن روزنامه‌نگاری روز! قدیمی‌اند!٬ اینکه آنها با همه ادعایشان! چیزی در چنته ندارند!٬ آنکه ما فضای روزنامه‌نگاری امروز را نمی‌شناسیم و چون استادان‌مان در اروپا و امریکا روزنامه‌نگاری را آموخته‌اند ما را برای روزنامه‌نگاری اروپایی پرورش می‌دهند و شرایط روزنامه‌نگاری در ایران را نمی‌شناسیم.(برایتان خواهم نوشت که چرا من هنوز پس از چندین سال تحصیل روزنامه‌نگاری نمی‌توانم سرم را با افتخار به‌عنوان شاگرد کوچک دکتر معتمدنژاد٬ دکتر بدیعی و یا دیگران بالا کنم و خواهم نوشت که چرا برخی حیات خود را با نفی امثال آنها گره زده‌اند)

اما آسیه امینی گرچه دانش‌آموخته همان دانشکده «روزنامه‌نگاری در خلأ» است اما بیش از یک دهه تجربه روزنامه‌نگاری را پشت سر دارد و حالا او به نقد روزنامه‌نگاری معاصر پرداخته‌است. گرچه مقاله او آمیخته به برخی مثال‌های عینی‌است که چندان خوشایند من نیست ولی در کل قابل تأمل است و هشداری‌است که به‌قول خود او پیش از آنکه تازیانه نقد به دست تاریخ روزنامه‌نگاری بیفتد٬ خود باید به آن بپردازیم.(قسمت اول/ قسمت دوم)

....بیانیه ژنو در عین حال در نگاه دوم، دو پرسش را هم به تصویر می‌کشد :
- تسهیل نقش بخش خصوصی در جامعه اطلاعاتی در بر دارنده چه مخاطراتی است؟
- جامعه مدنی در توسعة تکنولوژی‌های اطلاعاتی و ارتباطی، شبکه‌ها و خدمات در جامعه اطلاعاتی چقدر جلوتر خواهد آمد؟ آیا جامعه مدنی می‌تواند مفهوم جامعه اکنون تجاری اطلاعاتی را فراگیرتر کند و آن را به جامعه‌ای دانشی تبدیل سازد؟ این تمنا را دست کم همه کسانی که در سالن کنفرانس سران بودند در پژواک صدای لرزان زن نابینایی حس کردند که به نمایندگی از پنج میلیون نهاد عضو جامعه مدنی سخن می‌گفت.(تحلیل دکتر شکرخواه از اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی/جام‌جم‌آن‌لاین)

....طبق فهرستی که از سوی «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات‌دور» ITU انتشار یافته مالزی با یک هیأت 137 نفری در رأس دیگر کشورها قرار دارد و کشورهای همچون کامرون، جیبوتی، اریتره، قزاقستان، لیبریا و... تنها با یک نماینده، کمرنگ‌ترین شرکت‌کنندگان در این اجلاس هستند.
ایران در میان ده کشوری است که بیشترین افراد را در قالب هیات نمایندگی به اجلاس فرستاده‌اند.
ده کشوری که شمار اعضای هیأت‌های اعزامی آنها از همه بیشتر است به ترتیب عبارتند از......(هیأت‌های کشورهای مختلف رهسپار ژنو شدند / سایت ایران و جامعه‌اطلاعاتی )

سایت خوب ایران و جامعه اطلاعاتی در دنباله انتشار مقالات ارائه شده در سمینار میان‌منطقه‌ای اخیر٬ مقاله جذابی را از دکتر محسنیان‌راد - که برای ایراد سخنرانی و ارائه نظریه «بازار پیام» به اسپانیا سفر خواهد کرد و در هفته‌های آینده از او و نظریه جالبش بیشتر خواهیم شنید ـ در اختیار گذاشته‌است. در قسمت‌هایی از این مقاله که براساس پژوهشی در خصوص وضعیت دسترسی پیروان ادیان به رسانه‌ها نوشته شده می‌خوانیم:

... بررسی میزان دسترسی ادیان مختلف به رسانه ها نشان می دهد که نابرابری سنگینی حاکم است. تحقیقات و محاسبات من نشان می دهد که هر 1000 نفر ساکنان کشوربا اکثریت مسیحی،139 نسخه روزنامه،34 کیلو مطبوعات،543 گیرنده رادیو،310 گیرنده تلویزیون،263 تلفن 151 تلفن همراه،132 کامپیوتر و81 کاربر اینترنت دارند. حال اگرهریک از این ارقام را درکشورهای با اکثریت مسیحی عدد یک فرض کنیم وضعیت در کشورهای بااکثریت مسلمان برای روزنامه یومیه 4/0، مطبوعات 2/0 مطبوعات، گیرنده رادیو5/0، گیرنده تلویزیون 6/0، تلفن 5/0، تلفن همراه 3/0، کامپیوتر2/0 و کاربر اینترنت نیز2/0 خواهد شد...

وضعیت برابری و تعادل در دسترسی به رسانه ها در میان پیروان ادیان   دکتر مهدی محسنیان راد